panorama

panorama

Słowo "panorama" jest obecnie bardzo często używane. Wzrost popularności fotografii  i telefonii komórkowej oraz możliwość wykonywania panoramicznych zdjęć bez specjalistycznego sprzętu, przyczyniły się do jej popularności w czasach współczesnych. Samo słowo jest jednak bardzo stare. Zostało on ukute przez irlandzkiego malarza Roberta Barkera w 1792 roku (z greckiej patelni –„wszystko" i horama-„widok"), aby opisać jego obrazy z Edynburga, które wykonał na cylindrycznej powierzchni. Barker wystawił swoje obrazy wewnątrz ceglanego budynku-rotundy, który wzniósł w Londynie. Nazwał to "Panoramą".

Franz Alekseyevich Roubaud "Oblężenie Sevastopola", 1905, https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Panorama1854-1855.jpg/2997px-Panorama1854-1855.jpg

Za możliwość wejścia na usytuowaną centralnie, pod świetlikiem platformę, z której można było oglądać ogromne obrazy, Barker pobierał opłatę w wysokości trzech szylingów od każdego zwiedzającego. Wejście na platformę prowadziło ciemnym korytarzem i krętymi schodami. Aby zwiększyć realizm swoich scen oraz iluzję, Baker zamaskował granice płótna i umieścił różne rekwizyty na pierwszym planie. Do dyspozycji widza był także plan orientacyjny, który pomagał mu poruszać się po scenie i identyfikować kluczowe budynki, miejsca lub wydarzenia przedstawione na płótnie.

Sukces panoramy Barkera rozprzestrzenił się na resztę Europy, a później także na Stany Zjednoczone. Panoramy pierwotnie przedstawiały widoki miast. W późniejszym okresie zdominowała je tematyka batalistyczna. Syn Roberta Barkera Henry Aston Barker stworzył kilka panoram ukazujących bitwy Napoleona Bonapartego, co wywarło duże wrażenie na cesarzu i zaskutkowało przyjaźnią z malarzem.

Hendrik Willem Mesdag "Panorama Mesdag", 1885, https://c1.staticflickr.com/1/240/448246554_3648fd767e_b.jpg

Panoramę tworzył zwykle zespół artystów. Obowiązki były podzielone, jedni malowali krajobraz, niebo, inni postaci. Artyści także często podróżowali w strony które zamierzali namalować i szkicowali na miejscu. Panoramy były eksponowane na specjalnie zbudowanych okrągłych lub sześciokątnych budynkach zwanych cyklloramami. Istniały one, w każdym większym mieście europejskim i amerykańskim. Przez cały czas powstawały nowe panoramy, a ekspozycje zmieniały się co kilka miesięcy. Najpopularniejsze panoramy podróżowały z miasta do miasta, aby zapewnić lokalną rozrywkę, jak podróżujący cyrk. W latach 1793-1863 w samym Muzeum w Londynie wystawiono co najmniej 126 panoram.

Hendrik Willem Mesdag "Panorama Mesdag", 1885, https://c1.staticflickr.com/1/240/448246554_3648fd767e_b.jpg

Jednym z najbardziej płodnych malarzy panoram był rosyjski malarz Franz Alekseyevich Roubaud, który stworzył jedne z największych i najbardziej znanych obrazów panoramicznych. Jego dziełami są: Panorama Sewastopola (utworzona w 1905 r.)- przedstawiająca oblężenie Sewastopola oraz Panorama Borodino (utworzona w 1911 r.)- Przedstawiająca bitwę pod Borodino.

Najstarsza znana zachowana panorama została ukończona w 1814r. przez Marquarda Wochera i jest eksponowana w zamku Schadau. Przedstawia poranek w szwajcarskim mieście Thun. Kolejną bardzo starą panoramą jest Panorama Salzburga z 1829 roku. Została ona namalowana przez Johanna Michaela Sattlera i znajduje się w Muzeum Salzburga w Austrii.

Wojciech Kossak i Jan Styka "Panorama Racławicka", 1894, https://media-cdn.tripadvisor.com/media/photo-s/0c/63/1e/9b/3-panoramy.jpg

Na uwagę zasługują także panoramy:

Maroldovo Panorama (1898) w Pradze, Czechy
Cyclorama of Battle of Atlanta (1885-87) w Atlancie, USA
Panorama Mesdag (1880) znajdująca się w Hadze, Holandia
Gettysburg Cyclorama (1883) w Gettysburgu, USA
Plewen Panorama (1877) w Plewen, Bułgaria
Panorama Racławicka (1893) z Wrocławia
Panorama Ogrodu i Pałacu Wersalskiego (1818-19) znajduje się w Nowym Jorku
Cyclorama of Jerusalem (1895) w Quebecku, Kanada

Wojciech Kossak i Jan Styka "Panorama Racławicka", 1894, https://www.google.com/search?q=panorama+rac%C5%82awicka&client=firefox-b-ab&tbm=isch&

Zainteresowanie obrazami panoramowymi zanikło w XX wieku wraz z nadejściem „ruchomych obrazów”. Nowe panoramy wciąż są tworzone, ale na mniejszą skalę. Wśród panoram współczesnych warto odwiedzić Muzeum Historyczne Panorama 1453 w Stambule, przedstawiające upadek Konstantynopola.